31/03/15

31/03/2015: Éire 2016: Clár Comórtha Céad Bliain á fhógairt ag an Taoiseach agus an Tánaiste in éineacht leis an Aire Mhic Unfraidh agus an tAire Stáit Ó Ríordáin

Tá an tAire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, Heather Mhic Unfraidh TD, agus an tAire Stáit, Aodhán Ó Ríordáin TD, ag teacht le chéile leis an Taoiseach, Enda Kenny TD, agus an Tánaiste, Siobhán de Bhurtúin TD, ag ócáid in Ard-Mhúsaem na hÉireann i nDún Uí Choileáin, do sheoladh Éire 2016: Clár Comórtha Céad Bliain, an tionscnamh náisiúnta agus idirnáisiúnta chun céad bliain ó Éirí Amach na Cásca a chomóradh.

Is clár bliana é Éire 2016, atá faoi threoir an Aire Mhic Unfraidh, ar clár gníomhaíochtaí é d'fhonn imeachtaí Éirí Amach 1916 a chomóradh, machnamh a dhéanamh ar an méid atá bainte amach againn le 100 bliain anuas agus súil chun cinn a chaitheamh ar thodhchaí na hÉireann. Áirítear seacht snáithe sa chlár: Searmanais Stáit, Machnamh ar an Stair; An Teanga Bheo; An Óige agus an tSamhlaíocht; Léiriú Cultúrtha; Rannpháirtíocht an Phobail; Éireannaigh ar fud an domhain agus an Diaspóra.

Tá tuilleadh sonraí i ndáil leis an gclár fairsing leagtha amach thíos. I measc na mbuaicphointí tá:

  • Sárthaispeántas d'ábhar ó chartlanna 1916 in Árd-Mhúsaem na hÉireann, Dún Uí Choileáin
  • 'Lá an Fhorógra', a bheidh ar siúl i ngach scoil ar an 15 Márta 2016
  • Déanfar an Bhratach Náisiúnta agus cóip den Fhorógra a scaipeadh ar gach scoil sa tír
  • Sraith d'ócáidí cuimhneacháin Stáit, lena n-áirítear mórshiúl ó Chaisleán Bhaile Átha Cliath go Cearnóg Parnell Domhnach Cásca 2016 agus Fáiltiú speisialta Stáit do ghaolta
  • 7 dtionscadal poiblí nua in Ard-Oifig an Phoist, Príosún Chill Mhaighneann, Teach an Phiarsaigh, an Chartlann Mhíleata agus ag suíomhanna eile
  • Sraith de chomhdhálacha ar 1916 inár n-ollscoileanna
  • Ócáidí cultúrtha ar fud an domhain, a bheidh comhordaithe trínár n-ambasáidí agus Cultúr Éireann, lena n-áirítear féilte cultúrtha Éireannacha i Washington agus i Londain

Agus é ag labhairt i nDún Uí Choileáin tráthnóna inniu, dúirt an Taoiseach, Enda Kenny TD, an méid seo:

“Bíonn amanna ann sa stair nuair a thagann athrú ar an sean-ord go deo.  Ba nóiméad í Cáisc na bliana 1916 nuair a tháinig náisiúnachas na hÉireann le chéile le gluaiseacht réabhlóideach chultúrtha agus teanga chun feachtas doshéanta a chruthú i dtreo féinchinntiúcháin.
“Tá sé tábhachtach go mbeidh an deis ag muintir na hÉireann teacht le chéile chun neamhspleáchas na tíre a cheiliúradh agus bheith bródúil as, agus chun ómós a thabhairt dóibh siúd a fuair bás sa dóigh is go bhféadfaí aisling an fhéinchinntiúcháin a bhaint amach.

“Is clár bliana machnaimh agus rannpháirtíochta é Éire 2016 do chuile dhuine ar an oileán seo, agus tá níos mó i gceist leis ná comóradh foirmiúil ar mhór-eachtra stairiúil.  Is cuireadh é nach dtagann ach uair sa chéad chuig gach duine, idir sean is óg, sa bhaile agus thar lear, chun páirt a ghlacadh i raon ilchineálach de ghníomhaíochtaí stairiúla, cultúrtha agus ealaíonta atá ceaptha chun machnamh, comóradh, ceiliúradh agus díospóireacht a chothú, agus na gníomhaíochtaí sin a mhúnlú.”

Chuir an Tánaiste agus Aire Coimirce Sóisialta, Siobhán de Bhurtúin TD, lena chuid cainte:

“Tá mise diongbháilte, agus tá an Rialtas diongbháilte, nach clár do na scothaicmí nó do lucht an eolais é Éire 2016, ach gur ardán agus clár é dár muintir go léir.

“Ní bhaineann an Phoblacht - agus poblachtachas - le haon ghrúpa faoi leith, le haon tacar faoi leith daoine, ná le haon pháirtí polaitíochta faoi leith.

“Tá sé de theideal ag gach duine againn poblachtach a thabhairt orainn féin. Tá sé de theideal ag gach duine againn inspioráid a fháil ó luachanna Forógra na Poblachta. Agus tá sé de dhualgas ar chuile dhuine againn ár ndícheall a dhéanamh chun tabhairt faoin dúshlán leagtha síos dúinn ag na fir a chum an cháipéis sin céad bliain ó shin.”

Dúirt an tAire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, Heather Mhic Unfraidh, T.D., an méid seo: 

“Ó seoladh an dréachtchlár d'Éire 2016 i mí na Samhna seo caite, tá mo Roinnse ag tabhairt faoi phróiseas leitheadach comhairliúcháin agus rannpháirtíochta, ar fud Ranna Rialtais, an tsochaí shibhialta agus réimse na n-ealaíon agus an chultúir. Táimid anois ag cur clár bliana gníomhaíochta i láthair, a ceapadh chun imeachtaí cinniúnacha Éirí Amach 1916 a thabhairt chun cuimhne, machnamh a dhéanamh ar an méid atá bainte amach againn le 100 bliain anuas agus a bhfuil i ndán dúinn a shamhlú le chéile.

“Tá mé ar bís ach go háirithe faoin gclár oideachais, a chuirfear ar fáil do gach scoil ar fud na tíre agus a chinnteoidh go bhfuil na páistí ag croílár na gcuimhneachán. Beidh príomhról ag na healaíona ann freisin; tá mo Roinn ag obair leis an gComhairle Ealaíon agus lenár bhForais Chultúrtha chun clár cuimsitheach ócáidí cultúrtha a fhorbairt, lena n-áirítear sraith ceolchoirmeacha sa Cheoláras Náisiúnta, ag ceiliúradh oidhreacht cheoil, litríochta agus chultúrtha na hÉireann.

“Tá an uileghabhálacht ag croílár na gCuimhneachán; ba mhaith liom gach duine a spreagadh chun páirt a ghlacadh iontu ar a mbealach féin sa dóigh is gur bliain lán samhlaíochta agus inspioráide a bheidh ann sa bhliain 2016.”

Ag cur clabhsúr leis an ócáid, dúirt an tAire Stáit Ó Ríordáin:

“Níl in Éire 2016: Clár Comórtha Céad Bliain, atá á fhógairt againn anocht, ach cuid den scéal.  Táimid ag tnúth go mór le bheith ag plé le saoránaigh agus pobail ar fud na tíre sna míonna amach romhainn le cinnte a dhéanamh go bhfuil deis ag cách páirt a ghlacadh sa chlár.

“Is iomaí teaghlach a raibh gaolta leo ag troid do dhreamanna éagsúla le linn na tréimhse a bheidh á comóradh againn. Anois tá seans againn athscrúdú a dhéanamh ar an stair sin agus ar na difríochtaí sin, agus na daoine go léir a bhí páirteach sa tráth cinniúnach seo i stair ár dtíre a chomóradh go cuí.

“Is nóiméad é freisin le machnamh a dhéanamh ar Phoblacht an lae inniu, agus aitheantas a thabhairt do na daoine a tháinig as tíortha thar lear le cur fúthu anseo. Cuireann na pobail nua seo go mór lenár sochaí agus tá sé ríthábhachtach go mbainfidh muid leas as an tréimhse mhachnaimh seo lena fhógairt arís go mbaineann an Phoblacht seo le cách.

“Níl ann seo ach tús ár n-aistear agus sna míonna amach romhainn cuirfear tuilleadh ócáidí agus tionscnamh leo siúd atá ar an gclár cheana.”

Tá seacht snáithe sa Chlár imeachtaí agus tionscnamh:

1. Searmanais Stáit: I measc na n-imeachtaí comórtha foirmiúla, beidh paráid ó Chaisleán Bhaile Átha Cliath trí Shráid Uí Chonaill chuig Cearnóg Parnell ar Luan Cásca 2016; Fáiltiú speisialta Stáit do Ghaolta 1916; imeacht chun aird a tharraingt ar ról substaintiúil na mban i 1916; searmanais shioncrónaithe fleascleagain ar Luan Cásca ag comóradh an t-am ar scaoileadh na chéad urchair; imeacht ag Halla na Saoirse i gcuimhne ar Shéamus Ó Conghaile.

Tionólfar oscailtí oifigiúla ar an seacht dtionscadal mórthaibhseach comórtha: Ionad Léirmhíniúcháin an GPO, Dún Richmond, Teach an Phiarsaigh, An Músaem Tionóntáin, Príosún agus Teach Cúirte Chill Mhaighneann, an Ceoláras Náisiúnta agus an Chartlann Phinsean Seirbhíse Míleata.

2.      Machnamh ar an Stair: I measc raon gníomhaíochtaí agus tionscnamh staire, tionólfaidh ár n-ollscoileanna sraith chomhdhálacha ar ghnéithe éagsúla de 1916; reáchtálfaidh Leabharlann Náisiúnta na hÉireann mórchlár digitithe faoina gcuirfear os cionn 20,000 mír, a bhaineann leis an Éirí Amach, ar fáil ar líne; tionólfaidh an Leabharlann laethanta bailiúcháin don phobal d’earraí cuimhneacháin 1916 atá in úinéireacht phríobháideach; tá an Chartlann Náisiúnta ag foilsiú comhaid rúnda a thiomsaigh Póilíní Átha Cliath le linn 1916; cuirfear ascaill chomórtha de chrainn i bPáirc an Fhionnuisce; eiseoidh An Post 16 stampa comórtha gur féidir a scanadh le haip fóin chliste chun dul chuig nasc d’ábhar idirghníomhach faoin Éirí Amach; eiseoidh an Banc Ceannais sraith bonn.

3.      An Teanga Bheo: Léireofar ról lárnach na Gaeilge in idéil na gluaiseachta réabhlóidí i gclár ilghnéitheach imeachtaí agus gníomhaíochtaí i nGaeilge, lena n-áirítear clár digitithe, léachtaí, díospóireachtaí, seimineáir, acmhainní foghlama ar líne agus imeachtaí ealaíon.

4.      An Óige agus an tSamhlaíocht: Cuirfear leanaí agus an t-aos óg i gcroílár Éire 2016 trí chlár mionsonraithe oideachais ón mbunleibhéal go dtí an ollscoil. Áirítear anseo ‘Forógra do Ghlúin Nua’ faoina spreagfar daltaí chun iniúchadh a dhéanamh ar an bhForógra agus a leagan féin a scríobh a léireoidh a gcuid luachanna féin; eagrófar tionscadal shinsear ó ghlúin go glúin; tionófar ‘Lá an Fhorógra’ sna hinstitiúidí oideachais go léir i mí an Mhárta 2016; forbrófar acmhainn teagaisc ar an mBratach Náisiúnta agus déanfaidh na Fórsaí Cosanta bratach a sheachadadh chuig gach scoil sa tír; déanfar triail ar ábhar nua Ardteistiméireachta – ‘An Pholaitíocht agus an tSochaí’; rachfar i ndáil chomhairle le leanaí idir 8 agus 17 mbliana d’aois faoin téama ‘A bhfuil i ndán dúinn’, a bheidh mar bhunús d’imeacht Lá na Leanaí a dhéanfaidh comóradh freisin ar na leanaí a d’éag san Éirí Amach.

5.      Léiriú Cultúrtha: Tá clár fairsing imeachtaí ealaíon agus cultúir forbartha ag an gComhairle Ealaíon agus ag na Forais Chultúrtha Náisiúnta. Mar shampla, tá glao oscailte eisithe ag an gComhairle Ealaíon do thionscadail phoiblí ealaíon ar scála mór; cuirfear imeacht córúil ar scála mór ar stáitse, ina mbeidh líon mór cór ó gach cearn den tír páirteach agus reáchtálfar clár náisiúnta um chamchuairteanna amharclainne; cuirfidh an Ceoláras Náisiúnta seacht gceolchoirm ar stáitse le linn Sheachtain na Cásca in 2016, bunaithe ar phríomhthéamaí an Fhorógra agus ar na sínitheoirí; cuirfidh Amharclann na Mainistreach léiriúcháin nua de dhrámaí clasaiceacha náisiúnta agus idirnáisiúnta ar stáitse agus tá sraith de dhrámaí nua coimisiúnaithe aici ó dhrámadóirí óga Éireannacha.

6.      Rannpháirtíocht an Phobail: Tá na hÚdaráis Áitiúla ag obair le hÉire 2016 chun imeachtaí agus gníomhaíochtaí comórtha a fhorbairt i ngach contae trasna na tíre agus chun rannpháirtíocht fhorleathan an tsaoránaigh a spreagadh; tá an CLG ag glacadh páirte trína líonra clubanna; tá an Chomhairle Oidhreachta ag éascú imeachtaí áitiúla agus tá músaeim réigiúnacha ag pleanáil taispeántais bunaithe ar théama 1916.

7.      An Domhan agus an Diaspóra: Éire 2016 ag tabhairt cuireadh don chlann Éireannach ar fud an domhain dul i gcomhpháirt linn i gcuimhneamh, i machnamh agus in athshamhlú. Tá ár misin thaidhleoireachta ag obair le Cultúr Éireann chun imeachtaí suaitheanta a fhorbairt sna Stáit Aontaithe, sa Ríocht Aontaithe, san Airgintín, san Astráil, sa Fhrainc agus in go leor tíortha eile. Tionólfar féile trí seachtaine ar chultúr na hÉireann i Washington; cuirfidh Ambasáid na hÉireann i Londain imeacht suaitheanta ar siúl i gceann de na príomhionaid chultúrtha i Londain  agus tá sraith de chomhdhálacha acadúla, ina ndéanfar iniúchadh ar thionchar an Éirí Amach, beartaithe san Astráil.

 

CRÍOCH

An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta, 23 Sráid Chill Dara,Baile Átha Cliath - D02 TD30 (01) 631 3800 / Íosghlao: 1890 383 000

Dearadh & Forbairt ag Fusio

Vision One Civil Service