08/10/19

Buiséad 2020 - Sonraí fógartha ag an Aire Madigan don Chultúr, don Oidhreacht agus don Ghaeltacht.

-  Maoiniú don Chomhairle Ealaíon níos airde ná mar a bhí le deich bliana anuas

- Maoiniú breise curtha ar fáil do Chaomhnú Dúlra & Bithéagsúlacht

- Bunmhaoiniú d'Údarás na Gaeltachta méadaithe go dtí €10m

*Maoiniú breise curtha ar fáil do Fís Éireann/Screen Ireland

*Tacaíocht ar fáil don Ceolfhoireann Shiansach Náisiúnta chun aistriú chuig an gCeoláras Náisiúnta

*Maoiniú breise curtha ar fáil don Phróiseas Pleanála Teanga

 

D'fhógair an tAire Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta, Josepha Madigan T.D. agus an tAire Stáit ar a bhfuil freagracht as an nGaeilge, an Ghaeltacht agus na hOileáin Seán Kyne TD, sonraí maidir le maoiniú €354m atá leithdháilte i mBuiséad 2020 – ar méadú 5% é ar mhaoiniú 2019 - ina léirítear méadú carnach 17% don chultúr, teanga agus oidhreacht le dhá bhliain anuas.

 

Is ionann maoiniú iomlán do 2020 agus breis is €7.2m i gcaiteachas caipitil (méadú 10% ar 2019) agus breis is €8m i gcaiteachas reatha (méadú 3% ar 2019).

 

Tríd an maoiniú seo cuideofar leis an gclár Gaillimh 2020 Príomhchathair Chultúir na hEorpa a chur ar fáil; tacaíocht bhreise d'ealaíontóirí, do chultúr agus do chomórthaí; clár leathnaithe d'oibreacha athchóirithe tailte portaigh a chuirfidh go suntasach le plean gníomhaíochta aeráide an Rialtais; infheistíocht níos mó i gceantair Ghaeltachta, sa teanga agus sna hoileáin. Chomh maith leis sin cuirfear ar chumas na Roinne a Plean Caipitil 10 mbliana €1.2bn ‘Infheistíocht inár gCultúr, inár dTeanga agus inár nOidhreacht 2018-2027’, atá á chur ar fáil faoi Thionscadal Éireann 2040, a chur i bhfeidhm.

 

Príomh-bhuaicphointí Bhuiséad 2020

Clár A – Cultúr

buanna den chéad scoth san ealaín agus sa chruthaitheacht in Éirinn a chur chun cinn sa tír seo agus thar lear

 

Tiocfaidh méadú breis agus 2% ó €189m go dtí beagnach €193m ar an maoiniú iomlán don earnáil ealaíon agus cultúir in 2020.  Cuimseofar sa mhaoiniú seo €153m i gcaiteachas reatha agus €39.7m in infheistíocht chaipitil.

 

  • Tá maoiniú don Chomhairle Ealaíon suas €5m go dtí breis agus €80m don bhliain 2020.  Áirítear leis seo €1.25m i maoiniú breise chun cur le hobair na Comhairle Ealaíon chun tacú le healaíontóirí, féilte ealaíne, ealaíona sráide, imeachtaí teaghlaigh etc. Áirítear leis an maoiniú seo freisin €3.75m atá athdháilte ó laistigh de Vóta reatha na Roinne chun leithead agus cumhacht ról na Comhairle Ealaíon a neartú go háirithe maidir le healaíona traidisiúnta, Oíche Chultúir agus Scoileanna Ildánacha.
  • I ndiaidh maoiniú €6m a athdháileadh in 2019, tá €1.1m breise á chur ar fáil i maoiniú caipitil (€7.1m in 2020) do Príomhchathair Chultúir na hEorpa – Gaillimh 2020. Tacaíonn sé seo le tiomantas an Rialtais chun Príomhchathair Chultúir na hEorpa – Gaillimh 2020 a chur ar fáil, atá ina ardán suntasach chun béim a leagan ar chruthaitheacht na hÉireann agus naisc a chruthú le comhpháirtithe Eorpacha.
  • Tá Fís Éireann/Screen Ireland chun maoiniú breise €1m a fháil.  Leanann sé sin cinneadh an Rialtais chun síneadh a chur le creidmheas cánach Scannán Alt 481 go dtí 2024 agus an cuidiú réigiúnach 5% trína gcuirtear dreasacht bhreise ar fáil chun léiriú Éireannach agus idirnáisiúnta a mhéadú ar fud na réigiún. Tá na bearta seo i gcomhréir leis an bPlean Gníomhaíochta Closamhairc ina leagtar amach mórchuspóir an Rialtais Éire a bheith ina mol domhanda maidir le léiriú Scannán, Drámaíocht Teilifíse agus Anamúlacht.
  • €900k breise do Chlár Deich mBliana na gCuimhneachán 2020. Trí seo, beifear in ann clár suntasach imeachtaí comórtha a chur ar fáil - lena n-áirítear Domhnach na Fola an 21 Samhain agus cur chun báis Kevin Barry an 1 Samhain - ar bhealach oiriúnach agus fónta atá comhsheasmhach le comhairle an Ghrúpa Shainchomhairligh.
  • Tá €1m le cur ar fáil don phróiseas chun an Cheolfhoireann Shiansach Náisiúnta a aistriú chuig an gCeoláras Náisiúnta.
  • Maoiniú €250k don earnáil drámaíochta amaitéaraí ar fud na hÉireann.
  • Maoiniú leanúnach do chláir reatha suntasacha leanúnacha de chuid na Roinne.
  • Éire Ildánach Clár trína dtacaítear le deiseanna do dhaoine de gach aois i ngach cuid den tír le bheith rannpháirteach i gcruthaitheacht agus na leasanna pearsanta agus coiteanna ar fad a bhaineann leis an rannpháirtíocht sin a bhaint amach.
  • Cultúr Éireann, trína gcuirtear ealaíona na hÉireann chun cinn ar fud an domhain trí dheiseanna d'ealaíontóirí agus compántais na hÉireann a chruthú agus a thacú agus a gcuid oibre a chur i láthair ag féilte agus ionaid idirnáisiúnta straitéiseacha de réir na ngealltanas a leagtar amach in Éire Dhomhanda 2025.
  • Institiúidí Cultúir - chun cosaint na mbailiúchán náisiúnta a éascú agus cur le heispéiris agus seirbhísí cuairteoirí. Tá ar cheann de na bunchlocha maidir le clár infheistíochta cultúir na Roinne faoi Thionscadal Éireann 2040 an €460 milliún atá curtha i leataobh chun athchóiriú a dhéanamh ar na Forais Náisiúnta Cultúir.

Dúirt an tAire Madigan:

“Léiríonn an maoiniú breise seo dár n-ealaíon agus cultúr, le linn tréimhse ina bhfuil bainistiú stuama á dhéanamh ar an mbuiséad, tiomantas an Rialtais chun tacú le healaíona agus ealaíontóirí na hÉireann.  Cruthúnas breise maidir lenár dtiomantas is ea an Scéim ar Chéatadán don Ealaín agus an síneadh atá curtha leis an Scéim Leasa Shóisialaigh d'Ealaíontóirí Féinfhostaithe i gcomhar leis an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí a fógraíodh níos luaithe.”

Clár B - Oidhreacht 

Oidhreacht nádúrtha agus thógtha na hÉireann a chaomhnú agus a bhainistiú chun go mbeidh na glúnta reatha agus na glúnta amach anseo in ann tairbhe a bhaint astu.

 

Tá maoiniú iomlán de bhreis is €62.5m curtha i leataobh d'earnáil na hOidhreachta Tógtha agus Nádúrtha, sin méadú ar €54m le hais anuraidh - méadú breis agus €8m nó 15.5% le hais 2019 - ina bhfuil soláthar caipitil breise de €6.75m (méadú 44%) le hais 2019 agus maoiniú reatha breise de €1.445m.

  • Tá maoiniú €7m curtha i leataobh chun tabhairt faoi chlár le portaigh a chaomhnú agus oibreacha caomhnaithe a chur i bhfeidhm níos tapa. Mar toradh ar an gclár seo tabharfar 1,800 heicteár portaigh ar ais in 2020, cruthófar 100 post i lár tíre agus i ndeireadh na dála stórálfar 28 milliún tonna carbóin. Mar thoradh ar na portaigh a thabhairt ar ais agus athshlánú a dhéanamh orthu cuirfear níos mó ná seirbhís éiceachórais breise amháin ar bun ar nós caighdeán an aeir agus an uisce a fheabhsú, maolú tuile, laghdú a dhéanamh ar chailliúint na bithéagsúlachta agus deiseanna eacnamaíochta do phobail áitiúla.
  • Clár Pleanála Feirme a fheabhsú tríd an ciste atá ar fáil a mhéadú faoi dhó go dtí €1m chun tacú le bearta chun bithéagsúlacht a chosaint agus cúnamh a thabhairt d'fheirmeoirí a bhfuil a gcuid tailte ainmnithe ina Limistéir faoi Chaomhnú Speisialta lena róil mar chaomhnóirí ar an dúlra.
  • Tá €1m breise curtha i leataobh chun príomhchláir chaomhnaithe dúlra agus bithéagsúlachta a chur i bhfeidhm faoin tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra agus fostófar saineolaithe caomhnaithe tosaigh mar cuid den chlár sin.
  • Leanúint leis an gcosaint a thugtar d'oidhreacht seandálaíochta agus d'oidhreacht thógtha na tíre.
  • Leanúint leis an tacaíocht a thugtar do pháirceanna náisiúnta agus anaclanna dúlra na hÉireann, lena n-áirítear máistirphlean léirmhíniúcháin turasóireachta faoina ndéanann an Rialtas infheistíocht.

 

Dúirt an tAire Madigan:

“D'éist mé go cúramach leis an díospóireacht fhorleathan a bhí i mbéal an phobail le bliain anuas ar chailliúint na bithéagsúlachta agus an baol atá ann don dúlra, ina measc, Comhdháil Náisiúnta Bithéagsúlachta a d'óstáil mé i mBaile Átha Cliath i mbliana, tionscnamh Seeds for Nature a fhorbairt agus an comhairliúchán poiblí leathan ar Phlean Oidhreachta Náisiúnta 2030 chomh maith leis an rannpháirtíocht forleathan a bhí ar fud an Rialtais maidir le Gníomhaithe ar son na hAeráide. Is de bharr atá luaite thuas ar éirigh liom breis acmhainní suntasacha a aimsiú don earnáil seo."

 

Clár C - An Ghaeilge, An Ghaeltacht agus na hOileáin

Is é aidhm an Chláir seo tacú leis an nGaeilge agus le húsáid na teanga mar phríomhtheanga  an phobail sa Ghaeltacht a neartú agus cuidiú le forbairt inbhuanaithe an phobail ar na hoileáin. Cumasóidh an leithdháileadh don bhliain 2020 atá faoin gclár seo na tionscnaimh seo a leanas:

Tá maoiniú iomlán de bhreis is €58m curtha i leataobh do phunann na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán.

  • Infheistíocht leanúnach chun straitéis an Rialtais - An Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge - a chur i bhfeidhm. Cuirfear €500k breise i dtreo an phróisis pleanála teanga in 2020. Tá bunú na Limistéir Pleanála Teanga sa Ghaeltacht faoi lán seoil agus tá súil ag an Roinn go gceadófar suas le 23 plean teanga ar fad faoin bpróiseas roimh dheireadh na bliana. Tá 16 as 26 Limistéar Pleanála Teanga sa Ghaeltacht ceadaithe go dtí seo.

 

  • Fógraíodh bearta nua le bliain anuas chun tacú leis an bpróiseas teanga, lena n-áirítear, infheistíocht shuntasach bhreise chun tacú leis an earnáil luathbhlianta, seachadadh teanga i saol an teaghlaigh agus na healaíona traidisiúnta.

 

  • Cinnteoidh leithdháileadh breise €275k don bhliain 2020 go mbeidh fáil ar sheirbhísí iompair riachtanacha chuig na hoileáin. Cuirtear an leithdháileadh breise seo ar fáil go gairid tar éis don Aire Stáit Kyne an Coiste Idir-Rannach maidir le Forbairt na nOileán a bhunú le déanaí.
  • Infheistíocht bhreise a mhealladh chuig ceantair Ghaeltachta chun poist a chruthú tríd an méid atá ar bun ag Údarás na Gaeltachta. Gheobhaidh an tÚdarás leithdháileadh breise caipitil €1m chun a leithdháileadh ar bhunchaipiteal a thabhairt suas go dtí €10m (méadú breis agus 11% le hais 2019), an bunmhaoiniú is airde atá faighte acu le deich mbliana anuas.

 

Chomh maith leis sin cuirfear €200k breise ar fáil d'Údarás na Gaeltachta mar chuid de mhaoiniú reatha do comharchumainn Ghaeltachta, trína dtabharfar na méaduithe atá á gcur ar fáil don earnáil thábhachtach seo le trí bliana anuas go dtí breis agus €1m.

Chomh maith leis sin beidh teacht ag Údarás na Gaeltachta ar mhaoiniú breise sa chás go dtarlóidh Breatimeacht gan ord gan eagar.

 

Dúirt Seán Kyne TD, an tAire Stáit ar a bhfuil freagracht air as an nGaeilge, an Ghaeltacht agus na hOileáin:

“Cuireadh an Buiséad seo le chéile i gcomhthéacs Breatimeacht a bheith ar tí tarlú. Bhí an rialtas stuama maidir lenár gcinntí i ndáil le maoiniú, agus i mbliana, táimid cúramach faoi na méaduithe caiteachais a mbeidh muid ag díriú orthu, agus seirbhísí a chothabháil agus tionscadail agus cláir á chur ar fáil ag an am céanna.  Tríd an infheistíocht leanúnach seo, i gcúinsí dúshlánacha, chun Straitéis 20 Bliain an Rialtais don Ghaeilge a chur i bhfeidhm mar aon le €500k breise eile don phróiseas reachtúil pleanála teanga in 2020, cuirtear bonn agus taca faoi thiomantas an Rialtais don Ghaeilge.

 

Dúirt an tAire Kyne freisin go raibh sé thar a bheith sásta a bheith in ann maoiniú breise reatha agus caipitil a fháil d'Údarás na Gaeltachta le linn tréimhse a mbeidh tábhacht faoi leith ag baint le hobair na heagraíochta.

 

Clár D - Comhoibriú Thuaidh-Theas

Is é aidhm an Chláir seo comhoibriú Thuaidh-Theas a choinneáil, a fhorbairt agus a chur chun cinn i gcomhthéacs Chomhaontú Aoine an Chéasta a chur i bhfeidhm. Faoin gClár seo, déanfar, trí leithdháileadh 2020:

  • Teanga agus cultúr na Gaeilge agus an hUltaise a chur chun cinn trí Fhoras na Gaeilge agus Gníomhaireacht na hUltaise; agus
  • Cuirfear €546k breise i leataobh chun maoiniú a chur ar fáil d'Uiscebhealaí Éireann in 2020

 

 

Dúirt an tAire Madigan chomh maith:

“Baineann ciall leis an mBuiséad seo ar an mbun go mbeadh Breatimeacht gan ord gan eagar i gceist ina mbeadh tionchar suntasach aige ar gheilleagar na tíre seo.  Cinntíonn sé sin go mbeidh na hacmhainní riachtanacha ar fáil dúinn chun tabhairt faoin dúshlán eisceachtúil seo agus inbhuanaitheacht níos fadtéarmaí an airgeadais phoiblí a chosaint ag an am céanna.

Tríd an bpacáiste cultúir, oidhreachta agus Gaeltachta do Bhuiséad 2020, cuirtear ar ár gcumas leanúint den obair thábhachtach atá ar bun inár bpríomhréimsí cláir agus clár spriocanna."

An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta, 23 Sráid Chill Dara,Baile Átha Cliath - D02 TD30 (01) 631 3800 / Íosghlao: 1890 383 000

Dearadh & Forbairt ag Fusio

Vision One Civil Service