10/10/18

An tAire Josepha Madigan T.D. agus an Ró-Onórach Carwyn Jones, Céad-Aire na Breataine Bige, le fleisc a leagan ar an gCéadaoin, 10 Deireadh Fómhair, ag searmanas oifigiúil comórtha i nDún Laoghaire i gcuimhne na ndaoine go léir a d’éag i ndiaidh chur go tóin poill Royal Mail Steamer (RMS) Leinster céad bliain ó shin

Leagfaidh an tAire Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta, Josepha Madigan T.D., agus Céad-Aire na Breataine Bige, an Ró-Onórach Carwyn Jones, fleisc i nDún Laoghaire inniu i gcuimhne na ndaoine a d’éag i ndiaidh chur go tóin poill RMS Leinster.

Díreach roimh a 9 a chlog, maidin Déardaoin, an 10 Deireadh Fómhair 1918, thug an RMS Leinster faoina turas deireanach ó Ché Carlisle i nDún Laoghaire (Kingstown tráth dá raibh) go Holyhead sa Bhreatain Bheag. Bhí an long faoi úinéireacht agus á feidhmiú ag City of Dublin Steam Packet Company. Idir 09:30 a.m. agus 09.40 a.m., chuaigh an RMS Leinster thar Theach Solais na Cise. Go gairid ina dhiaidh sin, bhuail dhá thoirpéad a scaoil fomhuireán Gearmánach, UB-123, í. Ba í an tubaiste muirí ba mheasa riamh i Muir Éireann agus cailleadh 564 duine ar a laghad dá toradh.

Dúirt an tAire Madigan: “Is mór an onóir dom ionadaíocht a dhéanamh don Rialtas ag searmanas oifigiúil comórtha an lae inniu i gcuimhne na ndaoine go léir a d’éag i ndiaidh chur go tóin poill RMS Leinster.”

“Mar a scríobh an fealsamh Francach, Paul Ricour, Is ionann a bheith ligthe i ndearmad agus bás a fháil an dara huair. Le blianta fada, rinneadh dearmad ar na daoine a cailleadh sa tubaiste uafásach seo - os cionn 564 dhuine, idir bhaill de chriú na loinge, phaisnéirí sibhialta, shortálaithe poist, agus phearsanra míleata agus leighis.

“Os cionn céad bliain ina dhiaidh sin, tá deis agus fuinneamh nua cothaithe ag Deich mBliana na gCuimhneachán chun a scéalta a thabhairt chun solais. Cuimhnímid inniu ar gach uile duine a fuair bás agus na teaghlaigh iomadúla ar an dá thaobh de Mhuir Éireann, agus i dtíortha chomh fada i gcéin le Meiriceá, Ceanada, an Astráil agus an Nua Shéalainn, a bhí faoi bhrón i ndiaidh a gcaillte uafásaigh. Cuimhnímid freisin ar chriú UB-123, a maraíodh seachtain ina dhiaidh sin. Tugaimid aitheantas freisin don chrógacht agus don chineáltacht a léirigh na seirbhísí tarrthála, agus an pearsanra altranais agus leighis go díreach i ndiaidh na tubaiste.

“Fáiltím roimh na hionadaithe atá i láthair inniu ó na tíortha a raibh tionchar ag an tubaiste seo orthu, mar aitheantas ar ár gcailleadh comhroinnte agus ár gcuimhneachán comhroinnte. Táim thar a bheith buíoch go háirithe le Céad-Aire na Breataine Bige as bheith i láthair ar maidin.

“Is mian liom buíochas a ghabháil leis na daoine sin uile atá ag obair go crua, le blianta fada, chun a chinntiú go dtugtar scéalta na ndaoine sin uile a bhí ar bord RMS Leinster nuair a thug sí faoina turas deiridh chun cinn inár stair chomhroinnte arís.

Is mian liom freisin aitheantas a thabhairt do na hiarrachtaí a rinne iar-úinéir RMS Leinster, an tUasal Des Brannigan, nach maireann, a bhí tiomanta do chosaint na loinge. Inniu, (10 Deireadh Fómhair), tagann an t-árthach faoi chosaint Achtanna na Séadchomharthaí Náisiúnta, a chlúdaíonn longbhristeacha atá os cionn 100 bliain d'aois.

“Gabhaim buíochas freisin le Comhairle Contae Dhún Laoghaire Ráth an Dúin, le muintir na ndaoine a raibh tionchar ag an tubaiste seo orthu, agus na daoine eile go léir a bhí páirteach agus a bhfuil comóradh an lae inniu á chur ar siúl a bhuí lena gcuid tacaíochta agus oibre.”

Dúirt Céad-Aire na Breataine Bige, Carwyn Jones:Cailleadh comhroinnte is ea an tubaiste a thit amach do RMS Leinster; ní hamháin dúinn anseo in Éirinn agus sa bhaile in Holyhead, ceann scríbe an RMS Leinster, ach freisin do na pobail níos faide i gcéin a raibh daoine muinteartha leo ar bord. Tugtar onóir do na daoine go léir a fuair bás go tragóideach ar an lá tubaisteach sin leis an gcomóradh i nDún Laoghaire agus leis an gcomóradh in Holyhead. Is meabhrúchán tréan iad na comharthaí ómóis atá á dtabhairt inniu, cé go bhfuil 100 bliain caite ó shin, nach ndéanfar dearmad choíche ar na daoine a d’éag.”

Dúirt an Comhairleoir Ossian Smyth, Cathaoirleach Dhún Laoghaire: “Agus céad bliain á chomóradh againn ó chur go tóin poill tragóideach RMS Leinster, tá sé oiriúnach dar liom go bhfuil na daoine a d’éag agus na daoine a tháinig slán, ar dhaoine áitiúla as gach cúlra go leor acu, á dtabhairt chun cuimhne ag an Stát. Iarracht phobail atá sna cuimhneacháin seo, ina bhfuil grúpaí áitiúla agus gaolta páirteach, a bhfuil cuimhne RMS Leinster á coinneáil beo acu le blianta fada. Bhí tionchar forleathan ag tubaiste 1918 agus is cúis áthais dom fáilte a chur roimh na gaolta a tháinig ó thíortha thar lear chun bheith in éineacht linn i nDún Laoghaire chun comóradh a dhéanamh ar an ócáid seo.”

An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta, 23 Sráid Chill Dara,Baile Átha Cliath - D02 TD30 (01) 631 3800 / Íosghlao: 1890 383 000

Dearadh & Forbairt ag Fusio

Vision One Civil Service