06/02/18

Seolann an tAire Madigan T.D. an leabhar Mná 1916/Women of 1916 le Sinéad McCoole – agus fógraíonn clár comórtha an Stáit chun ceiliúradh a dhéanamh ar ról na mban i saol polaitíochta na hÉireann

Cothrom 100 bliain ó shin a ritheadh an Representation of the People Act 1918

Sheol Josepha Madigan T.D., an tAire Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta, clár comórtha an Stáit inniu chun ceiliúradh a dhéanamh ar cheart vótála ag mná agus ar a gceart seasamh i dtoghcháin parlaiminte a thabhairt isteach sa bhliain 1918.

Sheol an tAire freisin Mná 1916/Women of 1916, foilseachán leis an staraí Sinéad McCoole, atá bunaithe ar an taispeántas mór a chuir sí le chéile faoi pháirt na mban in Éirí Amach na Cásca 1916.

Ag labhairt di inniu ag ócáid an tseolta i dTeach Marlay i Ráth Fearnáin, Co. Bhaile Átha Cliath, dúirt an tAire Madigan:

“Céad bliain is an lá inniu a tharla eachtra shuntasach maidir leis an bhfeachtas fada anróiteach a bhain leis an gceart céanna vótála a bhaint amach d'fhir agus do mhná.  Tharla leis an Representation of the People Act 1918 a rith, an ceart vótála a leathnú go mór gur tugadh cearta vótála d'fhir de gach aicme agus rinneadh an tráth céanna ceart áirithe vótála a thabhairt do mhná den chéad uair.  Ba é seo an bhunchéim maidir le páirt iomlán a bheith ag mná na hÉireann i saol phoiblí na tíre agus i gcúrsaí polaitíochta.  Níos faide amach sa bhliain 1918, tugadh de cheart do na mná seasamh ina n-iarrthóirí i dtoghcháin Parlaiminte agus bhí an Chuntaois Markievicz, a sheas i dtoghcheantar Naomh Pádraig i mBaile Átha Cliath, ar an gcéad bhean a toghadh.  Ba ise an t-aon bhean a toghadh in Olltoghchán na bliana 1918.

Céad bliain is an lá inniu a tharla túsphointe an turais fhada – agus níltear ag ceann scríbe go fóill – maidir le páirt iomlán a bheith ag mná na hÉireann i gcúrsaí polaitíochta agus sa saol poiblí sa tír seo.  Is cuí agus is ceart ceiliúradh a dhéanamh ar an ócáid sin – ach ceiliúradh a dhéanamh freisin ar ról na mban i saol polaitíochta na hÉireann le céad bliain anuas.  Is díol suntais a thabhairt chun aire a laghad de na mná ar éirigh leo páirt a ghlacadh i gcúrsaí polaitíochta in Éirinn go dtí le tamall gairid anuas.”

“Chomh maith leis an gclár seo atá á sheoladh agam inniu, táimse ag tnúth chomh maith, i mo chomhalta den Oireachtas dom, le páirt a ghlacadh sa chlár iomlán imeachtaí atá á n-eagrú ag Tithe an Oireachtais mar chuid den chlár Vótáil 100 2018.”

“Is ábhar ríméid dom freisin, mar chuid den cheiliúradh seo, foilseachán speisialta le Sinéad McCoole – Mná 1916/Women of 1916 – a sheoladh ina ríomhtar an ról tábhachtach a bhí ag 300 bean in Éirí Amach na bliana 1916 agus sa ré a lean an tÉirí Amach.  Tiomsaíodh ábhar cartlainne as bailiúcháin phríobháideacha agus phoiblí, nach raibh feiceáil air go dtí sin, sa Taispeántas 'Mná 1916/Women of 1916' a chuir Sinéad le chéile agus tá sin ar fáil feasta sa leabhar seo a ghabhann leis an taispeántas.  Tá cinntithe aici go bhfuil aird, den chéad uair riamh i gcuid mhaith cásanna, ar thuairimí agus ar mheon na mban seo a raibh páirt chomh tábhachtach sin acu, má rinneadh neamhaird go minic de, in imeachtaí Éirí Amach na bliana 1916.”

Ar cheann de na torthaí a d'eascair ón gclár comóradh céad bliain Éire 2016, bhí tuiscint agus meas níos mó ar ról na mban in eachtraí buntábhachta na staire.  Leantar den oidhreacht sin arís le clár comórtha an Stáit maidir leis an mbliain 2018.  Ar cheann de bhuaicphointí an chláir, beidh taispeántas nua tobiarsmalannaíochta, faoi choimeádaíocht Shinéad McCoole, a chuirfear i láthair i dTeach an Chóiste i gCaisleán Bhaile Átha Cliath ó mhí na Samhna 2018 go dtí mí Eanáir 2019.  Beidh aird á dhíriú sa taispeántas spéisiúil seo den nuálaíocht ar na scéalta a bhaineann le mná éagsúla, cibé cáil mhór orthu cheana nó gan mórán ar eolas fúthu, a rinne cion mór tairbhe maidir leis an saol poiblí in Éirinn le 100 bliain anuas.

Tá mná agus an t-athrú ar an ról atá acu i ngach gné de shaol na hÉireann i gceartlár chlár na bliana 2018 ag na Forais Náisiúnta Cultúir chomh maith.  Cuireann lucht staire eolas mionchúiseach agus comhthéacs ar fáil dúinn maidir le heachtraí agus fíricí faoin mbliain 1918, tráth ar tharla claochlú in Éirinn, agus tá léargas i ngrianghraif, i litreacha, i ndialanna agus i scéalta pearsanta a chuireann leis an tuairisc ionas gur follas an dóigh a ndeachaigh cora móra na linne sin i gcion ar an duine.

Dúirt Sinéad McCoole:

“Tá scéalta nua maidir le mná tréana calma a ghlac páirt in Éirí Amach 1916 á gcaomhnú agus á bhfoilsiú sa leabhar seo, scéalta ina measc ar le linn chomóradh chéad bliain an Éirí Amach a tugadh chun aire iad.  Scéalta fírinneacha iad faoi mhná dáiríre as gach contae in Éirinn nach ndéanfar neamhshuim, neamhaird ná beag-is-fiú díobh arís choíche.  Ba mhaith liom buíochas ó chroí a chur in iúl do mhuintir na mban sin as ucht a gcuid féile liomsa maidir le hábhar cartlainne pearsanta a cheadú.  Tá buíochas mór ag dul chomh maith do chomhghleacaithe de mo chuid sa Roinn chomh maith leis na forais náisiúnta cultúir agus córas na leabharlann agus na n-iarsmalann áitiúil ar fud na tíre.”

Críoch

Clár Imeachtaí

An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta, 23 Sráid Chill Dara,Baile Átha Cliath - D02 TD30 (01) 631 3800 / Íosghlao: 1890 383 000

Dearadh & Forbairt ag Fusio

Vision One Civil Service