06/12/19

Déantar ceann de na tubaistí muirí is uafásaí a tharla i bhfarraigí na Éireann a chomóradh i leabhar nua - RMS Lusitania: The Story of a Wreck

Leabhar nua ar an RMS Lusitania seolta ag an Aire Madigan agus ag an Aire Canney

D'fhógair Josepha Madigan T.D., an tAire Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta (DCHG) agus Seán Canney T.D., an tAire Cumarsáide, Gníomhaithe ar son na hAeráide agus Comhshaoil inniu (Déardaoin 5 Nollaig, 2019) go raibh leabhar nua ar an RMS Lusitania á foilsiú - RMS Lusitania: The Story of a Wreck.

Ba í an RMS Lusitania an línéar farraige ba mhó agus ba sciobtha ar domhan nuair a seoladh í in 1906 - iontas a bhí ann ag an am. Tráthnóna an 7 Bealtaine 1915 rinne U-bhád de chuid na Gearmáine ionsaí toirpéid ar an Lusitania, 18km amach ó chósta theas na hÉireann, laistigh den zón cogaidh ainmnithe. Níor thóg sé ach 18 nóiméad ar an línéar dul faoi agus maraíodh 1,197 paisinéir agus criú. Bhí an t-ionsaí seo ar cheann de na cúiseanna ar fhógair na Stáit Aontaithe cogadh ar an nGearmáin dhá bhliain i ndiaidh na heachtra. Ó tharla chomh suntasach agus a bhí cúinsí an ionsaithe tá go leor fiosrúcháin, taighde agus obair suirbhé déanta uirthi ó cuireadh an línéar go tóin poill breis is 100 bliain ó shin agus bronnadh stádas cosanta ar an línéar i 1995 le hOrdú Oidhreachta Fomhuirí. Is mar thoradh ar an  gcomhoibriú leanúnach idir Seirbhís na Séadchomharthaí Náisiúnta (DCHG) agus INFOMAR (Suirbhéireacht Gheolaíochta na hÉireann agus Foras na Mara) atá níos mó á chur leis an taighde a rinneadh ar an mbád báite a foilsíodh an leabhar nua seo ina tugtar, ní amháin scéal an bháid féin le fios ach an méid a cuireadh go tóin poill le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda, amach ó chósta na hÉireann. Tugann íomhánna ó pháipéir nuachta, ó chártaí poist, ó phictiúir, ó bhailiúcháin ghrianghrafadóireachta agus go leor foinsí eile le fios an tionchar a bhí ag an ionsaí ar an Lusitania ar fud an domhain.

Cuireann scanadh ardtaifeach mionsonraithe den línéar báite a rinne INFOMAR (Léarscáiliú Comhtháite d'Fhorbairt Inbhuanaithe Acmhainní Mara na hÉireann) íomhánna nua ar fáil ar an gcuma atá ar an línéar báite ar ghrinneall na farraige inniu. Chomh maith leis an leas a baineadh as saineolas an  Aonaid um Sheandálaíocht Faoi Uisce Sheirbhís na Séadchomharthaí Náisiúnta, Shuirbhéireacht Gheolaíochta na hÉireann, Foras na Mara agus Ard-Mhúsaem na hÉireann, tá píosaí sa bhfoilsiúchán ó thaighdeoirí neamhspleácha, ó thumadóirí agus ó speisialtóirí.

Dúirt an tAire go léiríonn an foilseachán tiomantas a Roinne feasacht a ardú agus meas a chruthú maidir le hoidhreacht agus seandálaíocht ach go háirithe. Dúirt an tAire Madigan

"Tá an leabhar seo an-éasca a léamh, tá taighde cúramach déanta chun í a chur le chéile agus beidh sí ina foinse thagartha ríthábhachtach as seo amach do dhuine ar bith a bhfuil spéis acu sa staidéar oidhreachta agus i gcúrsaí muirí.

Dúirt an tAire Madigan chomh maith:

"Is beag tragóid níos measa ná í ar fiú comóradh a dhéanamh orthu ná an t-ionsaí a rinneadh ar an Lusitania agus muid ag ceiliúradh deich mbliana na gcuimhneachán. Cailleadh an chuid is mó den 90 fear, bean agus páiste as Éirinn a bhí ar liosta na bpaisinéirí nuair a chuaigh an línéar go tóin poill. Bhí go leor Éireannach ag obair ar an long chomh maith ach nach raibh a n-ainmneacha ar aon liosta; fir a chuaigh ar imirce chuig Learpholl agus a bhí ag obair ina bhfir dóiteáin, ina gcothromóirí, ina stócálaithe agus ina ngréisceoirí i seomraí coire an Lusitania.

"Léiríonn a mbás sin scéal buan na hÉireann, an claonadh i dtreo imirce agus inimirce na ndaoine a bhí ag lorg saol níos fearr agus iad ar thuras aonbhealach chuig saol nua i Meiriceá nó na ndaoine sin a bhí ábalta filleadh ar an mbaile chun cuairt a thabhairt nó chun fanacht sa bhaile ar fad."

Dúirt an tAire Canney "Táthar ag tabhairt faoin suirbhé is mó ar domhan de ghrinneall na farraige amach ó chósta na hÉireann le 20 bliain anuas. Is é Léarscáiliú Comhtháite d'Fhorbairt Inbhuanaithe Acmhainní Mara na hÉireann (INFOMAR) clár mapála náisiúnta na hÉireann, an tionscnamh a lean Suirbhé Náisiúnta na hÉireann ar Ghrinneall na Farraige (INSS) a cuireadh tús leis in 1999. Le INFOMAR tá íomhánna sonóra den chineál is nua-aimseartha de bhád báite an Lusitania aimsithe againn agus tá tacar sonraí luachmhar cruthaithe chun monatóireacht a dhéanamh ar an láthair báid bháite seo atá chomh tábhachtach ó thaobh na staire de.

Cuireann bailiú na sonraí seo chomh maith leis an scéal a bhaineann leis an línéar stairiúil seo ardán ar fáil dúinn chun tuilleadh feasachta a ardú ar an tábhacht atá lenár stair muirí agus chun tabhairt faoi tuilleadh taighde agus anailíse".

Rinne an tAire Madigan agus an tAire Canney araon comhghairdeas leis na príomhúdair, Fionnbarr Moore, Connie Kelleher agus Karl Brady ó Sheirbhís na Séadchomharthaí Náisiúnta, Charise McKeon ó Shuirbhéireacht Gheolaíochta na hÉireann agus Ian Lawler ó Bhord Iascaigh Mhara agus na  rannpháirtithe eile go léir agus dúirt gur sampla den scoth a bhí sa leabhar ar dhá roinn rialtais ag obair i gcomhar lena chéile chun an saineolas atá acu ar chúrsaí seandálaíochta, staire agus mara a thabhairt le chéile agus béim á leagan acu ag an am céanna ar príomhról atá ag an tír seo i ndáil le léarscáiliú a dhéanamh ar ghrinneall na farraige agus oidhreacht chultúir faoi uisce a chur chun cinn.

RMS Lusitania - The Story of a Wreck ar fáil ón Oifig Stáiseanóireachta agus ó phríomhdhíoltóirí leabhar agus cosnaíonn sí €20.

An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta, 23 Sráid Chill Dara,Baile Átha Cliath - D02 TD30 (01) 631 3800 / Íosghlao: 1890 383 000

Dearadh & Forbairt ag Fusio

Vision One Civil Service